\nSerdecznie zach\u0119camy do zapoznania si\u0119 z \u017cyciorysem malarza i wystawk\u0105 tematyczn\u0105, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w G\u0105binie, w Czytelni.
\nJeden z najwy\u017cej cenionych malarzy w historii sztuki polskiej, tw\u00f3rca narodowej szko\u0142y malarstwa historycznego, kt\u00f3re mia\u0142o spe\u0142ni\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w pa\u0144stwie pozbawionym suwerenno\u015bci politycznej w wyniku traktat\u00f3w rozbiorowych z lat 1772-1795. Ukazuj\u0105c dawn\u0105 wielko\u015b\u0107 Rzeczypospolitej i chwa\u0142\u0119 jej or\u0119\u017ca, Matejko pragn\u0105\u0142 kszta\u0142towa\u0107 serca
\ni umys\u0142y Polak\u00f3w, wskrzesi\u0107 wiar\u0119 w odrodzenie niepodleg\u0142ej ojczyzny. Jako pierwszy nada\u0142 tak wysok\u0105 rang\u0119 malarstwu historycznemu, zafascynowa\u0142 nim szerokie rzesze spo\u0142ecze\u0144stwa, zamanifestowa\u0142 na arenie mi\u0119dzynarodowej odr\u0119bny charakter i wysoki poziom artystyczny sztuki polskiej, zdobywaj\u0105c najwy\u017csze wyr\u00f3\u017cnienia na wystawach
\nw Pary\u017cu, Wiedniu czy Berlinie. Jako cz\u0142onek wielu presti\u017cowych Akademii i Instytut\u00f3w Sztuki stan\u0105\u0142 w szeregu najwybitniejszych malarzy europejskich drugiej po\u0142owy XIX w.
\nPierwsze obrazy
\nJeszcze przed uko\u0144czeniem trzydziestu lat artysta zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 i uznanie,
\na krytyka francuska w\u0142\u0105czy\u0142a go do grona najwybitniejszych tw\u00f3rc\u00f3w malarstwa historycznego w Europie. Pierwszy sukces odni\u00f3s\u0142 w 1865, zdobywaj\u0105c na dorocznym Salonie paryskim z\u0142oty medal za „Kazanie Skargi”. W dwa lata p\u00f3\u017aniej, na Wystawie Powszechnej w Pary\u017cu uzyska\u0142 z\u0142oty medal I klasy za obraz ,,Reytan na sejmie warszawskim 1773 roku”, kt\u00f3ry zosta\u0142 zakupiony przez cesarza Austrii Franciszka J\u00f3zefa. W tym samym 1867 roku artysta zosta\u0142 odznaczony krzy\u017cem rycerskim zakonu Franciszka J\u00f3zefa. Poczynaj\u0105c od 1865, Matejko wielokrotnie odwiedza\u0142 Pary\u017c (m.in. 1867, 1870, 1878, 1880) i Wiede\u0144 (m.in. 1866, 1867, 1870, 1872, 1873, 1882, 1888). W 1873 odby\u0142 r\u00f3wnie\u017c podr\u00f3\u017c do Pragi i Budapesztu,a na prze\u0142omie 1878\/79 i w 1883 wyje\u017cd\u017ca\u0142 do W\u0142och (m.in. Wenecja, Rzym, Florencja). W 1872 kilka miesi\u0119cy sp\u0119dzi\u0142 w Stambule, gdzie powsta\u0142y jedyne w jego dorobku artystycznym prace o tematyce orientalno-pejza\u017cowej. W 1873 otrzyma\u0142 oficjaln\u0105 propozycj\u0119 obj\u0119cia stanowiska dyrektora Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Pradze. Odmowa Matejki sta\u0142a si\u0119 impulsem do zaproponowania mu analogicznego stanowiska w krakowskiej Szkole Sztuk Pi\u0119knych. Funkcj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 od 1873 do ko\u0144ca \u017cycia. Do grona jego uczni\u00f3w nale\u017celi m.in. wybitni tw\u00f3rcy sztuki polskiej okresu modernizmu – Jacek Malczewski, Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski, J\u00f3zef Mehoffer.
\nDuchowy w\u0142adca narodu
\nObok dzia\u0142alno\u015bci pedagogicznej Matejko po\u0142o\u017cy\u0142 ogromne zas\u0142ugi w zakresie opieki nad zabytkami Krakowa, uczestniczy\u0142 w pracach komisji konserwatorskich podczas odnawiania gotyckiego o\u0142tarza Wita Stwosza w Ko\u015bciele Mariackim (1867-69), restauracji gmachu Sukiennic (1875-79), zamku na Wawelu (1886) oraz Ko\u015bcio\u0142a Mariackiego (1889). Bra\u0142 udzia\u0142 w pracach naukowo-badawczych oraz wykonywa\u0142 rysunki inwentaryzacyjne podczas otwarcia w katedrze wawelskiej grob\u00f3w: Jana Kazimierza (1869), kr\u00f3lowej Jadwigi (1887) i kardyna\u0142a Ole\u015bnickiego (1887). W 1872 zosta\u0142 cz\u0142onkiem nadzwyczajnym Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie, w tym samym czasie uczestniczy\u0142 w pracach jej komisji nad stworzeniem ustawy o konserwacji zabytk\u00f3w. Wykonana wg projektu Matejki w latach 1889-91 polichromia wn\u0119trz ko\u015bcio\u0142a Mariackiego by\u0142a dzie\u0142em na\u00f3wczas nowatorskim, o pomnikowym wr\u0119cz znaczeniu dla odnowy tej ga\u0142\u0119zi malarstwa w Polsce. W 1887 artysta ufundowa\u0142 specjalne stypendium dla ucznia krakowskiej Szko\u0142y Sztuk Pi\u0119knych pragn\u0105cego kszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w dziedzinie witra\u017cownictwa.
\nW 1883, po ofiarowaniu papie\u017cowi Leonowi XIII obrazu „Sobieski pod Wiedniem” jako daru od narodu polskiego, zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Piusa IX. Wyrazem uznania rodak\u00f3w dla jego patriotycznej postawy oraz zas\u0142ug w zakresie rozs\u0142awiania polskiej sztuki w Europie by\u0142a uroczysto\u015b\u0107 z 1878 roku, podczas kt\u00f3rej prezydent Krakowa, Miko\u0142aj Zyblikiewicz wr\u0119czy\u0142 arty\u015bcie ber\u0142o – symbol jego duchowej w\u0142adzy nad narodem w dobie bezkr\u00f3lewia. Matejko zosta\u0142 ponadto wyr\u00f3\u017cniony tytu\u0142em honorowego obywatela miasta Lwowa (1869) oraz Krakowa (1882). W 1883, z okazji dwudziestopi\u0119ciolecia pracy tw\u00f3rczej, w Zamku Kr\u00f3lewskim na Wawelu zosta\u0142a urz\u0105dzona wystawa jubileuszowa blisko stu dzie\u0142 artysty. Swoistym ho\u0142dem z\u0142o\u017conym Matejce przez polskie spo\u0142ecze\u0144stwo w rok po \u015bmierci artysty by\u0142o przygotowanie monumentalnej ekspozycji jego artystycznego dorobku na Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie.
\nNiepowtarzalny styl
\nMatejko, podobnie jak wielu dziewi\u0119tnastowiecznych malarzy, ch\u0119tnie podejmowa\u0142 tematy nawi\u0105zuj\u0105ce do s\u0142awnych historycznych romans\u00f3w. Kolejny, charakterystycznydla \u00f3wczesnego malarstwa motyw tematyczny, wywodz\u0105cy si\u0119 jeszcze z ikonografii romantycznej, stanowi\u0142y wizerunki ludzi wybitnych – w\u0142adc\u00f3w, polityk\u00f3w, uczonych czy artyst\u00f3w obdarzonych nieprzeci\u0119tn\u0105 osobowo\u015bci\u0105, wyrastaj\u0105cych ponad og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa. Matejko odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do niego w takich obrazach, jak: „Konrad Wallenrod”, 1863; „Ociemnia\u0142y Wit Stwosz z wnuczk\u0105”, 1865; „Alchemik S\u0119dziw\u00f3j”, 1867; „Miko\u0142aj Kopernik”, 1873; „Wernyhora”, 1883-84; „Zamoyski pod Byczyn\u0105”, 1884.
\nTym, co przede wszystkim odr\u00f3\u017cnia\u0142o jego obrazy od setek wsp\u00f3\u0142czesnych mu dzie\u0142 malarstwa historycznego by\u0142 jego stosunek do minionych epok, w kt\u00f3rych nie szuka\u0142 tylko barwnej, sensacyjnej czy sentymentalnej anegdoty. Histori\u0119 pojmowa\u0142 jako proces ci\u0105g\u0142y
\ni dynamiczny w swojej istocie. Za jedno z podstawowych zada\u0144 artysty uwa\u017ca\u0142 wnikliwe zbadanie zjawiska historycznego, pozwalaj\u0105ce na jego rzeteln\u0105 ocen\u0119 i moralny os\u0105d tworz\u0105cych je ludzi i si\u0142 politycznych. W malarskich wizjach przesz\u0142o\u015bci d\u0105\u017cy\u0142 przede wszystkim do wydobycia z mroku dziej\u00f3w \u017cywego, g\u0142\u0119boko czuj\u0105cego cz\u0142owieka, cz\u0119sto przedstawiaj\u0105c go w ognisku \u015bcieraj\u0105cych si\u0119 interes\u00f3w politycznych czy racji moralnych.
\nWyr\u00f3\u017cnia\u0142a go sk\u0142onno\u015b\u0107 artysty do komponowania t\u0142umnych, wielopostaciowych scen, cz\u0119sto rozwini\u0119tych panoramicznie, niczym barwne widowisko teatralne, rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w pozbawionej g\u0142\u0119bi przestrzeni pierwszego planu, a tak\u017ce pot\u0119\u017cna skala ekspresji, niekiedy granicz\u0105ca z patosem, doskona\u0142a dramaturgia zar\u00f3wno w aran\u017cacji ca\u0142ych scen, jak i w oddaniu p\u00f3z i gest\u00f3w poszczeg\u00f3lnych postaci, dynamika linii konturu, efektowna, intensywna kolorystyka, cz\u0119sto oparta na dysonansach barw lokalnych, przede wszystkim za\u015b zdolno\u015b\u0107 kreowania postaci o niezwykle wyrazistych, pe\u0142nych ekspresji rysach fizjonomicznych i psychicznych. Trafnie uj\u0105\u0142 to Stanis\u0142aw Witkiewicz, pisz\u0105c o stworzonej przez niego specyficznej rasie ludzi, nacechowanych heroizmem i niez\u0142omn\u0105 wol\u0105, ulegaj\u0105cych wielkim nami\u0119tno\u015bciom, kt\u00f3re uzewn\u0119trzniaj\u0105 si\u0119 w ich patetycznych gestach czy w p\u0142on\u0105cych uniesieniem spojrzeniach.
\nAutor: Ewa Micke-Broniarek, Muzeum Narodowe w Warszawie, czerwiec 2004
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Culture.pl
\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"